Openbaarmaking

Aanleiding voor het project

Het project Openbaarmaking biedt generieke ondersteuning aan bestuursorganen bij actieve openbaarmaking en openbaarmaking op verzoek. Dit doen we door het uitwerken van definities, begrippen en werkprocessen en de ontwikkeling van kennisproducten, hulp- en leermiddelen. 

De Wet open overheid (Woo), die op 1 mei 2022 in werking is getreden, gaat zowel over openbaarmaking uit eigen beweging als over openbaarmaking op verzoek. Onder actieve openbaarmaking valt de inspanningsverplichting (zie artikel 3.1) en de openbaarmaking van 17 verplichte informatiecategorieën (zie artikel 3.3). Deze categorieën zijn nog niet allemaal verplicht om openbaar te maken; dit gebeurt stapsgewijs per Koninklijk Besluit. Ook worden alle beslisnota’s bij Kamerstukken actief  openbaar gemaakt volgens een gestandaardiseerd format ( zie de beleidslijn). In een beslisnota staan de afwegingen achter een besluit door een minister of staatssecretaris. 

Daarnaast kan iedereen een Woo-verzoek indienen bij een bestuursorgaan of een instelling, dienst of bedrijf dat onder de verantwoordelijkheid valt van een bestuursorgaan (zie artikel 4.1).

Stand van zaken

Openbaarmaking houdt meer in dan het online publiceren van bestaande informatie. Het maakt deel uit van een verandering naar een meer open en transparante organisatiecultuur. Ook is het een verandering in de manier van werken bij de (rijks-)overheid. RDDI werkt samen met de afdeling Open Overheid van Binnenlandse Zaken (BZK), departementen en andere - centrale en decentrale - bestuursorganen om deze veranderingen richting te geven en te begeleiden. Open Overheid richt zich hierbij op het ‘wat’: een uitleg en interpretatie van de Woo. RDDI is gericht op het ‘hoe’ van openbaarmaking: de techniek en processen. Zo zorgen wij er samen voor dat organisaties niet individueel het wiel moeten uitvinden, maar kunnen leren van elkaar.

RDDI ontwerpt generieke voorzieningen die bestuursorganen kunnen gebruiken bij de eigen implementatie van openbaarmaking:

• Ondersteuning bij de uitvoering van artikel 3.3 van de Woo, actieve openbaarmaking van de verplichte informatiecategorieën, met werkdefinities en hulpmiddelen, de handreiking Actief openbaar maken doe je zo! en digitale spreekuren.
• Ondersteuning bij de uitvoering van artikel 3.1 van de Woo: de inspanningsverplichting tot actieve openbaarmaking, met een stappenplan, goede voorbeelden en de te actualiseren handreiking Actief openbaar maken doe je zo! (Q2 2026).
• Actualisatie van andere handreikingen over openbaarmaking die eerder zijn opgeleverd: Woo verzoeken sneller behandelen en het Stappenplan openbaar maken beslisnota's.
• Ondersteuning bij de uitvoering van artikel 4.1 van de Woo, het optimaal Woo-proces, met een proces-'kapstok', rolbeschrijvingen en user stories (Q2 2026).
• Ondersteuning bij de uitvoering van artikel 4.6 van de Woo, de antimisbruikbepaling, met een afwegingskader en handreiking (Q1 2026).
• Ondersteuning bij de uitvoering van artikel 4.7 van de Woo, de Woo-contactpersoon, met een profielbeschrijving, implementatieadvies en leermiddelen.
• Evaluatie sjabloon beslisnota’s.
• Ontwikkeling slim Woo-formulier.

Opgeleverde producten

Handreiking 'Actief openbaar maken doe je zo!'

Eind 2025 is de vernieuwde versie van de handreiking Actief openbaar maken doe je zo! verschenen, met de verschillende stappen die aan bod komen bij actief openbaar maken en informatie ter ondersteuning bij het actief openbaar maken binnen de 17 verplichte informatiecategorieën. Dit is een werkversie, die nog wordt aangevuld en aangepast aan de wensen van de gebruikers.  

De definitieve versie van de handreiking, met een aanvulling over de inspanningsverplichting (Woo-artikel 3.1), volgt in voorjaar 2026. Dan volgt ook een actualisatie van het Stappenplan 'Actief openbaar maken doe je zo!'

Quickstart 'Schrijven voor openbaarheid'

Eind 2023 is de quickstart Schrijven voor openbaarheid opgeleverd. Een handig hulpmiddel met handige tips en een aantal belangrijke zaken om alert op te zijn, voor iedereen die bij de overheid werkt. Want in principe kunnen alle stukken die worden geschreven openbaar gemaakt worden.

Je kunt de quickstart op verschillende manieren gebruiken:

• Digitale doorklikbare versie: via de online versie kun je doorklikken naar andere websites voor meer informatie.
• Printbare versie: handig om tijdens je werk bij de hand te hebben.
• Drukbare versie in zowel CMYK als RGB: voor als je de quickstart in grotere oplage wilt laten drukken.
• Bewerkbare versie: hierin kun je de quickstart aanpassen op de afspraken die gelden in je eigen organisatie.

Werkdefinities en hulpmiddelen Woo-informatiecategorieën

Open Overheid en RDDI hebben voor elke Woo-informatiecategorie een werkdefinitie,  wijze van openbaarmaking en eventuele hulpmiddelen ontwikkeld. Dit is gedaan in werkgroepen van experts uit diverse organisaties die met die categorie te maken hebben. In informele consultatierondes kon iedereen reageren op de conceptwerkdefinities en -hulpmiddelen. Je vind ze op Open-Overheid.nl.

Procesplaat actieve openbaarmaking informatiecategorie: Woo-verzoeken en -besluiten

Deze procesplaat is een hulpmiddel bij het integreren van actieve openbaarmaking in het behandelproces van Woo-verzoeken. De procesplaat laat zien wat je actief openbaar maakt in welke situatie, en in welke stap van het proces. Gebruik dit hulpmiddel bij het openbaar maken van Woo-verzoeken en -besluiten (de informatiecategorie in artikel 3.3 2i van de Woo).

Leermiddelen actieve openbaarmaking

• E-learning Actieve openbaarmaking voor medewerkers

• E-learning Actieve openbaarmaking voor leidinggevenden

• E-learning Schrijven voor openbaarheid 

• Woo-match

Woo-contactpersoon - profielbeschrijving en implementatieadvies

In januari 2025 is de publicatie Woo-contactpersoon - profielbeschrijving en implementatieadvies opgeleverd. vragen over de beschikbaarheid van publieke informatie. De profielbeschrijving beschrijft welke resultaten, gedragsindicatoren en competenties verwacht kunnen worden van een Woo-contactpersoon. Het implementatieadvies geeft handvatten voor de organisatorische inbedding, positionering en ondersteuning van de Woo-contactpersoon in de organisatie. Samen geven de profielbeschrijving en het advies een richtinggevend kader met ruimte voor maatwerk, dat kan worden afgestemd op de structuur, cultuur en omvang van de eigen organisatie.

Nog op te leveren producten

• Handreiking 'Zo ga je om met de antimisbruikbepaling'.
• Sjabloon Niet-openbaar.
• Definitieve handreiking 'Actief openbaar maken doe je zo!'
• Goede voorbeelden van de inspanningsverplichting
• Servicedesk implementatie verplichte informatiecategorieën
• Hulpmiddelen optimaal Woo-proces.
• Leermiddelen en trainingen Woo-contactpersoon.
• Geactualiseerd Stappenplan openbaarmaking beslisnota’s.
• Geactualiseerde handreiking Woo-verzoeken sneller behandelen.
• Aanvulling leermiddelen actief openbaar maken