Actieve openbaarmaking overheidsinformatie

Hoe kan de Rijksoverheid de informatie waarover zij beschikt actief openbaar maken voor een breed publiek, op een vindbare en toegankelijke wijze?

AOO spreker TK
© RDDI

Actieve openbaarmaking overheidsinformatie

Een transparante overheid maakt de informatie waarover zij beschikt zo veel mogelijk actief openbaar (dat wil zeggen, zonder dat er eerst om gevraagd wordt). Dit doet de overheid op zo’n manier dat de informatie goed vindbaar en toegankelijk is voor een breed publiek. Met de komst van de nieuwe Wet open overheid (Woo) worden overheidsorganisaties verplicht bepaalde informatiecategorieën actief openbaar te maken. Per 1 juli 2021 zijn daarnaast beslisnota’s over wetgeving en beleidsvorming al actief openbaar. Het project Actieve openbaarmaking overheidsinformatie ondersteunt rijksorganisaties bij de implementatie van actieve openbaarmaking binnen de eigen organisatie.

Aanleiding voor het project

Actieve openbaarmaking betekent dat de overheid informatie uit eigen beweging publiceert en voor iedereen toegankelijk maakt. Een burger, journalist of Kamerlid hoeft hier dus niet eerst om te vragen met een Wob- of informatieverzoek. RDDI wil rijksorganisaties helpen om meer informatie actief openbaar te maken. 

Nu de inwerkingtreding van de Wet open overheid dichterbij komt, is het van belang dat rijksorganisaties daadwerkelijk vorm en uitvoering geven aan het inventariseren en uitvoeren van openbaarmaking voor in elk geval de verplichte informatiecategorieën. Hierbij kunnen zij gebruik maken van de generieke producten die door het project Actieve openbaarmaking overheidsinformatie zijn ontwikkeld. Het doel van dit project is om hen hierin te ondersteunen door het stimuleren en begeleiden van pilots, het faciliteren van kennisdeling en het ontwikkelen en bijwerken van producten. Rijksorganisaties zijn zelf verantwoordelijk voor de implementatie.

Wat doet het project?

Om rijksorganisaties op weg te helpen bij de implementatie van actieve openbaarmaking, heeft het project Actieve openbaarmaking overheidsinformatie een aantal producten ontwikkeld.

  1. Handreiking: “actief openbaar maken doe je zo”
    In deze handreiking is stap voor stap beschreven wat er moet gebeuren om te komen tot implementatie van actieve openbaarmaking binnen een organisatie: van het inrichten van een projectorganisatie tot aan de aansluiting op platform PLOOI.

  2. Inventarisatiesheet actieve openbaarmaking en instructie
    De inventarisatiesheet actieve openbaarmaking is een hulpmiddel bij de implementatie en uitrol van actieve openbaarheid voor de verplichte informatiecategorieën uit de Woo. Met behulp van dit product wordt inzichtelijk gemaakt welke informatie onder de Woo valt, waar deze binnen de organisatie worden gecreëerd, door wie, in welke systemen en in welk aantallen.

  3. Lessons learned document Pilots actieve openbaarmaking en Pilots open by design
    Open by design houdt in dat bij het opstellen van een document al rekening wordt gehouden met openbaarmaking. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van een sjabloon, waarin informatie die onder een uitzonderingsgrond van de Woo valt (lees: informatie die niet openbaar gemaakt kan worden) apart staat. Het project Actieve openbaarmaking overheidsinformatie heeft enkele pilots uitgevoerd rond actieve openbaarmaking en open by design. Dit document beschrijft de lessons learned uit deze pilots. Zie ook de beschrijving van de recente pilot bij EZK/NFIA in mei 2021.

  4. Handreikingen Open by design schriftelijke oordelen in klachtenprocedures
    Deze handreiking is bedoeld voor het inrichten van by design-openbaarmaking van de informatiecategorie Schriftelijke oordelen in klachtenprocedures. Vanuit de Woo (artikel 3.3l) wordt deze categorie verplicht actief openbaar. De handreiking gaat in op de inrichting van het openbaarmakingsproces en de verschillende vormen van actieve openbaarmaking.

  5. E-learnings Actieve openbaarmaking
    In de e-learnings Actieve openbaarmaking gaan rijksmedewerkers en leidinggevenden op een interactieve manier aan de slag met het onderwerp actieve openbaarmaking. De e-learnings zijn beschikbaar in twee varianten: voor rijksmedewerkers en voor leidinggevenden. Beide varianten gaan in op de redenen achter actieve openbaarmaking, de wetgeving en de praktijk (wat maak je wel openbaar en wat niet). Daarnaast hebben beide varianten een module over jouw bijdrage aan meer openbaarheid, vanuit je rol als medewerker of als leidinggevende.

Actieve openbaarmaking van beslisnota’s

Naast actieve openbaarmaking vanuit de Wet open overheid ondersteunt project Actieve openbaarmaking overheidsinformatie ook bij de openbaarmaking van beslisnota’s. In een beslisnota staan de afwegingen achter een besluit door een minister of staatssecretaris. Sinds 1 juli 2021 worden bij een Kamerstuk ook de onderliggende beslisnota’s meegestuurd naar de (Eerste of Tweede) Kamer. Beslisnota’s over wetgeving en beleidsvorming zijn per 1 juli 2021 al actief openbaar; andere onderwerpen volgen. De beslisnota’s worden op dit moment actief openbaar gemaakt op rijksoverheid.nl.

Project Actieve openbaarmaking overheidsinformatie ondersteunt de actieve openbaarmaking van beslisnota’s door het ontwikkelen van een generiek sjabloon en werkinstructie. Het sjabloon is inmiddels bij alle departementen geïmplementeerd in de IT-systemen. In de tweede helft van 2021 wordt het sjabloon geëvalueerd. Daarnaast verkennen we de mogelijkheden voor toevoeging van gestandaardiseerde metadata.

Stand van zaken

Dit jaar zijn er veel ontwikkelingen rond actieve openbaarmaking. Dit leidt tot actualisatie van de handreiking Actief openbaar maken doe je zo!  De actualisatie staat gepland voor het vierde kwartaal 2021. 

Als gevolg van de ontwikkelingen begin 2021 rond actieve openbaarmaking en de Wet open overheid (Woo) is door het project Actieve openbaarmaking overheidsinformatiede de inventarisatiesheet voorlopig aangepast. Zodra de fasering van de verplicht actief openbaar te maken categorieën uit de Woo is vastgesteld, maken we de aanpassing van de inventarisatiesheet definitief.